વેલકમ ૨૦૧૧ઃ થ્રી ચિયર્સ ફોર યંગ બ્લડ!

દિવ્ય ભાસ્કર રવિવાર પૂર્તિ ૨ જાન્યુઆરી ૨૦૧૧માં પ્રકાશિત


સ્લગઃ મલ્ટિપ્લેક્સ

આ વર્ષે કઈ નવી ફિલ્મો રિલીઝ થવાની છે? ૨૦૧૦માં નવોદિત ડિરેક્ટરોએ ઉત્તમ ફિલ્મો આપી. આ વખતે કોણ બાજી મારી જવાનું?
`
-----------------------

સમય નામના ઉપકરણને નક્કી કોઈએ ફાસ્ટ ફોરવર્ડ મોડમાં મૂકી દીધું લાગે છે. તે સિવાય એકવીસમી સદીનો બીજો દાયકો આટલો જલદી કેવી રીતે બેસી જાય! આ દશકાનાં પહેલાં વર્ષમાં બોલીવૂડમાં શું શું બનવાનું? શું ૨૦૧૦ની જેમ ૨૦૧૧નું વર્ષ પણ ઉર્જાથી છલકાતાં અને ક્રિયેટિવિટીથી ઊછળતાં નવાં નામો હાઈજેક કરી જવાનું છે?



બોલીવૂડમાં નવી ટેલેન્ટની જાણે કે વસંત બેઠી છે. ખાસ કરીને ડિરેકશનનાં ક્ષેત્રમાં ખૂબ બધી આશાસ્પદ પ્રતિભાઓનું આગમન થયું છે અને હજુય થવાનું છે. આગળ વધતાં પહેલાં ગયા વર્ષની સૌથી ધ્યાનાકર્ષક, દમદાર અને સત્ત્વશીલ ફિલ્મો તરફ નજર દોડાવો અને જુઓ કે એમાંની કેટલી બધી ફિલ્મો ફર્સ્ટ-ટાઈમ-ડિરેક્ટરોએ  બનાવી છે!

Udaan: Vikramditya Motwane

‘ઉડાન’ ફિલ્મે ભલે બોક્સઓફિસ પર ધમાલ ન બોલાવી, પણ તે નિઃશંકપણે ૨૦૧૦ની સર્વશ્રેષ્ઠ પાંચ ફિલ્મોમાંની એક છે. તરુણાવસ્થામાંથી યુવાવસ્થા તરફ પગ મૂકતો એક છોકરો છે, જેને લેખક બનવું છે. લાગણીના સ્તરે કુંઠિત થઈ ચૂકેલો હિટલર જેવો બાપ તેને પોતાની ફેક્ટરીએ બેસાડી દેવા માગે છે. દીકરો આખરે બંધનો તોડીફોડીને આઝાદ થઈ જાય છે. આ ફિલ્મ ડિરેક્ટ કરી વિક્રમાદિત્ય મોટવાણેએ. ‘ઈશ્કિયા’ના ડિરેક્ટર અભિષેક ચૌબેએ પોતાના ગુરૂ વિશાલ ભારદ્વાજની ખૂબીઓ બરાબર આત્મસાત કરી. ખરબચડું અને પ્રમાણભૂત એવું નિર્ભેળ ભારતીય પશ્ચાદભૂ, બે પુરુષોને આબાદ રમાડતી વિચક્ષણ સ્ત્રી, હ્યુમર, સેક્સ, પાવરફૂલ પર્ફોર્મન્સીસ અને ‘દિલ તો બચ્ચા હૈ જી’ જેવું યાદગાર ગીત. ઓસ્કર માટે ભારતની આ વર્ષની ઓફિશિયલ એન્ટ્રી તરીકે ‘પીપલી લાઈવ’ની વરણી થઈ છે અને આ ફિલ્મ ડિરેક્ટર અનુશા રિઝવીનું પહેલું સિનેમેટિક સંતાન છે. આત્મહત્યા કરવા માટે ‘તૈયાર’ થયેલા એક ગામડિયાની પાછળ દેશભરનું ઈલેક્ટ્રોનિક મિડીયા આદુ ખાઈને પડી જાય છે ત્યારે કેવી સ્થિતિ છે એનું આબાદ વ્યંગાત્મક ચિત્ર આ ફિલ્મમાં ઉપસ્યું છે.





Pipli Live: Anusha Rizvi

 રિશી કપૂર-નીતૂ કપૂર જેવાં ગ્લેમરસ કપલને સાવ સીધાસાદાં મધ્યમવર્ગીય દિલ્હીવાસી તરીકે પેશ કરવા માટે જિગર જોઈએ, જે ફૈઝલ અહમદમાં છે. ‘દો દૂની ચાર’માં સ્કૂલટીચર તરીકે કામ કરતા રિશી કપૂરને કાર ખરીદવી છે અને તે માટે જે ઉધામા થાય છે તે વિશેની આ હલકીફૂલકી, ખૂબસુરત ફિલ્મ છે. ફૈઝલ અહમદનું નામ ફરી પાછું ૨૦૧૦ના સરપ્રાઈઝ પેકેટ જેવી ‘બેન્ડ બાજા બારાત’માં ઊછળ્યું. આ ફિલ્મનો અસલી હીરો તેના અફલાતૂન ડાયલોગ્ઝ છે અને તે ફૈઝલે અહમદે લખ્યા છે. કોઈ પણ દંભદેખાડા વગરની સ્માર્ટ અને મસ્તીભરી ‘બેન્ડ બાજા બારાત’ના ડિરેક્ટર મનીશ શર્મા પણ ફર્સ્ટ-ટાઈમર છે.

Tere Bin Laden: Abhishek Sharma

યાદ રહે, આપણે સૌથી વધુ કમાણી કરનારી નહીં, પણ સૌથી સુંદર ફિલ્મોની વાત કરી રહ્યા છીએ. કોમેડીના નામે ત્રાસજનક મસાલો પીરસાતો હોય ત્યારે ‘તેરે બિન લાદેન’ તાજગીની લહેરખી જેવી સાબિત થઈ. એના ડિરેક્ટર હતા અભિષેક શર્મા. ‘વેક અપ સિડ’ના ડિરેક્ટર અયાન મુખર્જીની નોંધ પણ લેવી જોઈએ. એક વાત તમે નોંધી? આ નવા નિશાળિયાઓમાંથી કોઈને ફેન્સી બજેટ આપવામાં આવ્યું નહોતું, તમામ ફિલ્મો ભારતમાં જ શૂટ થઈ હતી અને પાકિસ્તાની કિરદારોવાળી ‘તેરે બિન લાદેન’ સિવાયની બધેબધી ફિલ્મો નિતાંતપણે ભારતીય સેન્સિબિલીટી ધરાવતી હતી. આ બહુ સારી નિશાની છે. તેજીલા તોખાર જેવા આ બધાય ફિલ્મમેકર્સનું હવે પછીનું કામ જોવાની ઇંતેજારી રહેવાની. થ્રી ચિયર્સ ફોર યંગ બ્લડ!



આ વર્ષે પણ ઘણાં નવાં નામો દેખાવાનાં. માત્ર ૨૦૧૧ના પહેલા ર્ક્વાટરમાં રિલીઝ થનારી ફિલ્મોની જ વાત કરીએ તો ‘નો વન કિલ્ડ જેસિકા’ ડિરેક્ટર રાજકુમાર ગુપ્તાની બીજી ફિલ્મ છે. અગાઉ તેમણે ‘આમિર’નો સ્ક્રીનપ્લે લખેલો અને ‘બારહ આના’ ડિરેક્ટ કરેલી. ‘ધોબી ઘાટ’ની કિરણ રાવ, ત્રીસ વર્ષેય સિંગલ રહી જનારી મહિલાઓના ફ્રસ્ટ્રેશનને રમૂજી-કરૂણ રીતે પેશ કરતી ‘ટર્નીંગ થર્ટી’ની અલંકૃતા શ્રીવાસ્તવ તેમ જ વિનય પાઠકમાહી ગિલને ચમકાવતી ‘ઉટપટાંગ’ નામની ફિલ્મના ડિરેક્ટર શ્રીકાંત વેલાગાલેતી સાવ નવાંસવાં છે. ખેર, આ ત્રણેયના નિર્દેશનમાં કેટલું વિત્ત છે એ તો ફિલ્મ જોયા પછી જ સમજાશે.

ઓકે, ન્યુકમર્સનું ચેપ્ટર પૂરું કરીને હવે એ જોઈએ કે ૨૦૧૧માં ટોપ સ્ટાર્સને ચમકાવતી કઈ ફિલ્મો આવવાની છે? સૌથી પહેલાં તો, આવતા મહિને રિલીઝ થનારી વિશાલ ભારદ્વાજની પ્રિયંકા ચોપડાને ચમકાવતી ‘સાત ખૂન માફ’ ભારે ઈન્ટરેસ્ટિંગ લાગે છે. ખાનલોગની વાત કરીએ તો શાહરૂખ ખાન અને કરીના કપૂરની ‘રા.વન’ આવશે. જોકે ‘રોબો’ની સ્પેશિયલ ઈફેક્ટ્સ અને ‘ટૂનપુર કા સુપરહીરો’ની થીમ જોયા પછી શાહરૂખ ટેન્શનમાં આવી ગયો છે. શાહરૂખની ‘ડોનટુ’ પણ આવશે. કરીના બોયફ્રેન્ડ સૈફ અલી ખાન સાથે ‘એજન્ટ વિનોદ’માં દેખાશે. કરીના ઓર એક ખાન સાથે પણ દેખાવાની છે સલમાન ખાન સાથે ‘બોડીગાર્ડ’માં. સલમાનની આ વર્ષે બિઝી બિઝી રહેવાનો છે. એની ‘રેડી’ ઉપરાંત ‘કિક’, ‘મોસ્ટ વોન્ટેડ’, ‘પાર્ટનર-ટુ’, ‘નો એન્ટ્રી મેં એન્ટ્રી’માંથી અમુક રિલીઝ થશે અને બાકીની ફિલ્મોનું કામ આગળ વધશે. અક્ષય કુમાર આ વખતે ‘પતિયાલા હાઉસ’ અને ‘થેન્ક્યુ’ ઉપરાંત કદાચ ‘આસમાન’ (સંજય દત્ત કેટરીના) અને કદાચ ‘હેરાફેરી’ સિરીઝની આગલી કડીમાં દેખાય. ‘રેડી’ અને ‘થેન્કયુ’ બન્નેના ડિરેક્ટર અનીસ બઝમી છે. અનીસભાઈને ટાઈટલમાં અંગ્રેજી શબ્દ સિવાય કશું ચાલતું નથી. અભિષેક ‘દમ મારો દમ’ (કંગનાબિપાશા), ‘ગેમ’, ‘ધૂમ-થ્રી’, ‘દોસ્તાના-ટુ’ અને ‘પ્લેયર્સ’માં જોર દેખાડશે.



રણબીર કપૂર શામાં જોવા મળશે આ વર્ષે? ઈમ્તિયાઝ અલીની ‘રોકસ્ટાર’, અનુરાગ બાસુ ડિરેક્ટેડ ‘બરફી’ (પ્રિયંકા ચોપડા) અને અસીનઝિયા ખાન સાથેની ‘આપ કા સાયા’માં. ૨૦૧૦માં બે મોટી ફિલ્મોનો માર ખાઈ ચૂકેલો હ્યુતિક રોશન આ વર્ષે ‘જિંદગી ના મિલેગી દોબારા’ અને સંભવતઃ ‘અગ્નિપથ’ના રિમેકમાં ચમકશે. શાહિદ કપૂર પહેલી વાર ડિરેકશન કરી રહેલા પપ્પા પંકજ કપૂરની ‘મૌસમ’ (સોનમ કપૂર) ઉપરાંત ‘જનમ જનમ કા સાથે હૈ હમારા તુમ્હારા’ (કેટરીના-સોનાક્ષી સિંહા)માં દેખાશે.



આમિર ખાન રીમા કાગતીની ફિલ્મ શરૂ તો કરશે, એ રિલીઝ ક્યારે થાય એ ભગવાન જાણે. આમિરની અનુરાગ કશ્યપના ડિરેકશનમાં બનનારી ફિલ્મ ‘બોમ્બે વેલ્વેટ’ની (કેટરીના સાથે) વાત પણ વચ્ચે ચાલી હતી. આમિરના પ્રોડકશન હાઉસમાં બનેલી ‘દિલ્હી બેલી’ (ઈમરાન ખાન) રિલીઝ થાય એટલી વાર છે. ઈમરાનની કરીના સાથે ‘શોર્ટ ટર્મ શાદી’ કાં તો આ વર્ષે રિલીઝ થાય યા તો પછી આવતા વર્ષે.



શું ૨૦૧૧નું વર્ષ માત્ર ટિપિકલ બોલીવૂડ મસાલામાં જ રચ્યુંપચ્યું રહેશે કે કોઈ નવી સિનેમેટિક સિદ્ધિ, નવા બ્રેક-થ્રૂ પણ જોવા મળશે? જસ્ટ વેઈટ એન્ડ વોચ!



શો સ્ટોપર

કરીનાને ઈન્ડસ્ટ્રીમાં ક્યાં કોઈ સિરીયસલી લે છે? પણ જો તે એમ કહેતી હોય કે હિરોઈનોમાં એના સિવાય મને એકને જ એક્ટિંગ કરતાં આવડે છે તો, ફોર અ ચેન્જ, એની વાત માની લઈએ.

- પ્રિયંકા ચોપડા

તારી આંખનો અફીણી : સંગીત, સ્મૃતિ અને સન્માન

                       દિવ્ય ભાસ્કર રવિવાર પૂર્તિ ૨૬ ડિસેમ્બર ૨૦૧૦માં પ્રકાશિત


                                                કોલમ ઃ મલ્ટિપ્લેક્સ

અજિત મર્ચન્ટે કંપોઝ કરેલાં અને દિલીપ ધોળકિયાએ ગાયેલાં ‘તારી આંખનો અફીણી’ ગીતની ટ્યુન પછી એક કરતાં વધારે હિન્દી ગીતોમાં વપરાઈ હતી, જેમાનું એક ગીત લતાએ ગાયું હતું. આમાંનું એક પણ ગીત ન ચાલ્યું અને ‘તારી આંખનો અફીણી’ અમર થઈ ગયું. ચાલીસ વ્યક્તિઓએ આ ગીતને પોતાના નામ ચડાવવાની ચેષ્ટા કરી છે!



૧૯૫૦માં રિલીઝ થયેલી ‘દીવાદાંડી’ નામની એક ફ્લોપ ગુજરાતી ફિલ્મ તમે જોઈ નથી, પણ એનું એક ગીત તમે સાંભળ્યું જ નહીં, રોમેન્ટિક મૂડમાં હો ત્યારે લલકાર્યું પણ છે. દેશવિદેશમાં ફેલાયેલા ગુજરાતીઓનું તે મહાફેવરિટ છે અને આ ગીત દાયકાઓથી એકધારું સંભળાતું અને પર્ફોર્મ થતું રહ્યું છે. એ છે, વેણીભાઈ પુરોહિતે લખેલી યાદગાર રચના ‘તારી આંખનો અફીણી, તારા બોલનો બંધાણી’. અજિત મર્ચન્ટનું કમ્પોઝિશન અને દિલીપ ધોળકિયાનો સ્વર. પ્રચંડ લોકપ્રિયતાએ આ ગીતને લગભગ લોકગીતની કક્ષાએ મૂકી દીધું છે.



આ ગીતને આજે યાદ કરવાનું ખાસ કારણ છે. ચાર દિવસ પછી, એટલે કે ૩૦ ડિસેમ્બરે મુંબઈના ભારતીય વિદ્યાભવનમાં દિલીપ ધોળકિયા અને અજિત મર્ચન્ટ બન્નેને મુનશી સન્માન વડે પુરુસ્કૃત કરવામાં આવશે. એરકન્ડીશન્ડ ઓડિટોરિયમમાં સંગીત અને સ્મૃતિઓની છાકમછોળ ઉડશે. કેટલી બધી સ્મૃતિઓ! આ ગીત કંપોઝ થયું તે દિવસે દિલીપ ધોળકિયા અને અજિત મર્ચન્ટ બન્ને સ્ટ્રેન્ડ સિનેમામાં ફિલ્મ જોવા ગયેલા. શો પછી અજિતભાઈ કહેઃ દિલીપ, એકએક પેગ લગાવીએ અને પછી બેસી જઈએ કંપોઝ કરવા. દિલીપ ધોળકિયા કહેઃ ના, ઘરે તો જવું પડશે! તેઓ સાંતાક્રુઝ સ્થિત પોતાના ઘરે ગયા, ફ્રેશ થઈને પાછા અજિત મર્ચન્ટને મળ્યા અને પછી બન્નેએ આ ગીત પર કામ કર્યું. રેકોર્ડંિગ વખતે એક જ ટેકમાં દિલીપ ધોળકિયાએ ગીત ગાઈ નાખ્યું હતું.



ફિલ્મ તો ખરાબ રીતે પિટાઈ ગઈ, પણ એચએમવી મ્યુઝિક કંપનીએ ગીતોનું આલબમ બહાર પાડતાં જ ગીતે તરખાટ મચાવ્યો. ઘણાએ એમ માની લીધું કે આ ગીત મુકેશે ગાયું છે! તે દિવસોમાં મુકેશે ગાયેલાં કેટલાંક અન્ય ગુજરાતી ગીતો ઓલરેડી લોકપ્રિય થઈ ચૂક્યાં હતાં. અજિત મર્ચન્ટના ફ્લેટની નીચે જ મુકેશ રહેતા. મુકેશનાં પત્ની સરલાબેન ગુજરાતી એટલે મર્ચન્ટ પરિવાર સાથે સારો એવો ઘરોબો. અજિતભાઈનાં બા પાસે સરલાબેન ઘણી વાર બેસવા આવે.



Ajit Merchant

 કોઈએ એવું પણ કહ્યું કે ‘તારી આંખનો અફીણી’ની ટ્યુન તો સ્પેનિશ છે. ‘મુદ્દો એ છે કે સુગમ સંગીતની રચનાઓ ધાર્યા કરતાં ઘણી ગૂઢ છે અને કઈ રચના કેવી રીતે લોકપ્રિય થઈ જશે એ ધારી શકાય નહીં,’ અજિત મર્ચન્ટ એક મુલાકાતમાં કહે છે, ‘આ જ ગીતની ધૂન અજિત મર્ચન્ટે પછી હિન્દી ફિલ્મનાં કોઈ ગીતમાં વાપરી, પણ તે ન ચાલી. સંગીતકાર ચિત્રગુપ્તે ‘ચંદા લોરીયાં સુનાયેં’ ગીતને આ ધૂન આપી હતી. લતા મંગેશકરે ગાયું હતું છતાં એ ગીત ન ચાલ્યું અને ‘તારી આંખનો અફીણી’ અમર થઈ ગયું.’



સફળ ચીજ તરફ સારીનરસી બધી બાબતો આકર્ષાય છે. બેપાંચ નહીં, પણ પૂરી ચાલીસ વ્યક્તિઓએ ‘તારી આંખનો અફીણી’ને પોતાના નામ ચડાવ્યું છે! ‘તારી આંખનો અફીણી’ અજિત મર્ચન્ટનું ખુદનું પર્સનલ ફેવરિટ નથી, પણ હસતારમતાં રચાઈ ગયેલાં આ ગીતે એવા વિક્રમો સર્જ્યા કે તેમના બાયોડેટામાં સર્વોચ્ચ સ્થાને હકથી બિરાજમાન થઈ ગયું.

Dilip Dholakia

આ બન્ને મહારથીઓની રાજુ દવે અને નંદિની ત્રિવેદીએ અલગ અલગ લીધેલી મુલાકાતો વાંચવા જેવી છે. ૨૫-૩૦ ફિલ્મોમાં સંગીત પિરસનાર દિલીપ ધોળકિયા સરસ વાત કરે છે, ‘ટેક્નિકલી હું સારો સંગીતકાર કહેવાઉં. ટેક્નિકલી સારા હોવું અને આર્ટિસ્ટિકલી સારા હોવું આ બન્ને વચ્ચે ફર્ક છે. સંગીત એટલે માત્ર ગાવુંબજાવું નહીં. એનું પ્રેઝન્ટેશન પણ જરૂરી છે. સંગીતની ટેક્નિકાલિટીને કારણે આનંદ આપતા આર્ટિસ્ટિક તત્ત્વની બાદબાકી થઈ જતી હોય છે. સંગીતના મિકેનિઝમમાં ઘૂસો એટલે કંપોઝિશનનો આનંદ જતો રહે. ફિલ્મલાઈનમાં હું સારું કમાયો, પણ એક સંગીતકાર તરીકે બહુ ગુમાવ્યું. ખાસ કરીને, આનંદ.’



અજિત મર્ચન્ટ અને સઆદત હસન મન્ટો વચ્ચે મિત્રતા હતી. મન્ટો ઘણી વાર અજિતભાઈના ઘરે પહોંચી જતા અને કહેતાઃ બોલ, પીતા હૈ યા પીલાતા હૈ? એક વાર સાયગલને મળવા અજિત મર્ચન્ટ એમના વિસ્તારમાં ગયા તો સાયગલ બહાર ખુલ્લામાં ટેક્સીના બોનેટ પર બેઠા બેઠા ગઝલો ગાતા હતા. કલાકારનો નિજાનંદ અને બેફિકરી આને જ કહેતા હશે!



ઘણી બધી યાદો છે. આ ગુરુવારે જ્યાં સન્માન સમારોહ યોજાયો છે તે ભારતીય વિદ્યા ભવન સાથે ઘણા કલાકારોની મધુર યાદ સંકળાયેલી છે. એક સમયે ભવન્સમાં દર મહિને ‘આ માસના ગીત’ નામનો સંગીતમય કાર્યક્રમ યોજાતો. એક વખત અજિત મર્ચન્ટે આ પ્રોગ્રામ કર્યો, જેમાં અજિત શેઠ-નિરૂપમા શેઠે વેણીભાઈએ લખેલાં ‘તારી આંખનો અફીણી’ અને ‘ઘનશ્યામ ગગનમાં ટમ ટમ તારા ટમકી ને રાત અચાનક મલકી’ ગીતો સંુદર રીતે ગાયાં. તે વખતે અજિત-નિરૂપમા બન્ને હજુ કુંવારાં હતા, પણ આ કાર્યક્રમના થોડા સમય બાદ તેઓ પરણી ગયાં. આ જ ઈવેન્ટમાં નાટ્યકર્મી કાંતિ મડિયા ઉપરાંત નીતિનાબહેને પણ ભાગ લીધો હતો. બસ, કાર્યક્રમ બાદ એ બન્ને પણ પતિપત્ની બની ગયાં. ‘તારી આંખનો અફીણી’ની જબરદસ્ત રોમેન્ટિક અપીલનાં આના કરતાં ચડિયાતાં ઉદાહરણો બીજાં કયાં હોવાનાં!

શો સ્ટોપર

જબ રેશમા કી જવાની આઈ તબ હમ બચ્ચેં થે. અબ શીલા કી જવાની આઈ તબ હમારે બચ્ચેં હૈં. યે લડકીયાં સહી વક્ત પે જવાન ક્યું નહીં હોતી?

- એક તોફાની એસએમએસ

મિડ-ડે રિવ્યુઃ તીસ માર ખાન

મિડ-ડે તા. ૨૫ ડિસેમ્બર ૨૦૧૦માં પ્રકાશિત


દસ માર ખાન


આ ફિલ્મી થાળીમાં માત્ર કોમેડીની આઈટમો અને નાચગાના છે, લાગણીસભર વાનગીની સદંતર ગેરહાજરી છે. ‘મૈં હૂં ના’ અને ‘ઓમ શાંતિ ઓમ’ની તુલનામાં આ ફિલ્મ નિરાશાજનક પૂરવાર થાય છે.

રેટિંગ ઃ બે સ્ટાર



આ ફિલ્મમાં તોફાની ફરાહ ખાને બોલીવૂડની ઈનહાઉસ જોક જેવો તકિયા કલામ અક્ષયકુમારના મોઢે મુક્યો છેઃ ‘ખાનોં મેં ખાન? તીસ માર ખાન.’ ફિલ્મનું રિઝલ્ટ આવ્યા પછી શાહરૂખ ખાન મૂછમાં મલકવાનો. ફરાહે આ વખતે પહેલી વાર શાહરૂખ વગર ફિલ્મ બનાવી અને અક્ષય પાસે શાહરૂખ જેવો કરિશ્મા નથી જ તે વાત પૂરવાર કરી બતાવી. ફરાહે ડિરેક્ટ કરેલી ‘મૈં હૂં ના’ અને ‘ઓમ શાંતિ ઓમ’માં કમર્શિયલ હિન્દી સિનેમાની મસાલેદાર ફોર્મ્યુલાઓનું ચટાકેદાર સેલિબ્રેશન હતું. ‘તીસ માર ખાન’નો મસાલો આગલી બે ફિલ્મોની તુલનામાં ફિક્કો સાબિત થાય છે.






ચોર મચાયે શોર

ફિલ્મની શરૂઆત મજાની છે. મા (અપરા મહેતા, બહુ સરસ) મારધા઼ડવાળી હિન્દી ફિલ્મોની જબરી શોખીન છે. તેના ગર્ભમાં રહેલું બાળક (જે મોટું થઈને અક્ષયકુમાર બને છે) અત્યારથી જ ન શીખવાનું શીખવા માંડે છે. જન્મતાંની સાથે ડોક્ટરની ઘડિયાળ અને નર્સની ચેન ચોરી લેનાર બેબી અક્ષય મોટો થઈને, નેચરલી, અઠંગ ચોર-ઉઠાવગીર બને છે. આ વખતે એણે અબજો રૂપિયાનો ખજાનો ચાલુ ટ્રેનમાંથી લૂંટવાનો છે. બસ, આ મિશન પાર પાડવા માટે તે જે ઉધમપછાડ કરે છે તે વિશેની આ ફિલ્મ છે. કેટરીના કૈફ સી-ગ્રેડમાં કામ કરતી એકટ્રેસ છે, જે અક્ષયની ગર્લફ્રેન્ડ છે. ‘રોડીઝ’ શોથી ફેમસ થયેલા ટકલા ટિ્વન્સ અક્ષયના બોસ છે. આ સિવાય ચક્રમ સુપરસ્ટાર અક્ષય ખન્ના છે, ત્રણેક ભાઈલોગ છે, ફિલ્મમાં કામ કરવા ગાંડું થયેલું આખું ગામ છે, અડબૂથ પોલીસ છે, ગૅ સીબીઆઈ ઓફિસરો છે, આઈટમ સોંગ્સ છે અને મજેદાર કર્ટન કૉલ છે.



જુવાન શીલા, ઘરડી કોમેડી



‘મૈં હૂં ના’ અને ‘ઓમ શાંતિ ઓમ’માં એવું શું હતું જે ‘તીસ માર ખાન’માં નથી? અફકોર્સ, શાહરૂખ સિવાય? ઈમોશનલ પંચ. કમર્શિયલ સિનેમાની મિક્સ વેજ સબ્જીમાં લાગણીઓનો વઘાર. ‘મૈં હૂં ના’માં ભાઈભાઈ વચ્ચેનો સ્નેહ હતો તો પુનર્જન્મની કહાણી કહેતી ‘ઓમ શાંતિ ઓમ’માં બિછડે હુએ પ્રેમીનો દર્દ-એ-ડિસ્કો હતો. ‘તીસ માર ખાન’ની ફિલ્મી થાળીમાં માત્ર કોમેડીની આઈટમો અને નાચગાના છે, દર્શકના હ્યદયને થોડીઘણી પણ સ્પર્શી શકે એવા લાગણીસભર તત્ત્વોની સદંતર ગેરહાજરી છે. પાત્રો સાથે પ્રેક્ષકો અનુસંધાન કે અનુકંપા અનુભવી શકતા નથી. તેને લીધે ‘તીસ માર ખાન’ અક્ષયકુમારની એક ટિપિકલ કોમેડી ફિલ્મ બનીને રહી જાય છે.

પહેલી અડધી કલાકમાં જ તમે ‘શીલા કી જવાની’ દેખાડી દો છો અને ઓડિયન્સને કહી દો છો કે અક્ષય શી રીતે ટ્રેન લૂંટવાનો છે. પછી કોઈ પણ અણધાર્યા ટિ્વસ્ટ્સ-ટર્ન્સ વગર એક્ઝેક્ટલી એ જ રીતે તમે ફિલ્મ આગળ ધપાવતો રહો છો. આમાં પ્રેક્ષકોને મજા કેવી રીતે આવે અને શું કામ આવે? સ્કીનપ્લેની આ સૌથી મોટી નબળાઈ છે, જે ફિલ્મને ભારે પડી જાય છે. પટકથા-સંવાદો શિરીષ કુંદર અને અશ્મિત કુંદરે (અનુક્રમે ફરાહના પતિદેવ અને દિયર) લખ્યા છે અને તે ફિલ્મના મોટા માઈનસ પોઈન્ટ્સ બની રહે છે. ફિલ્મની સ્ટોરી એક જૂની હોલીવૂડની ફિલ્મમાંથી ઉઠાવાઈ છે છતાં આ હાલ છે. રમૂજી દશ્યો એક મર્યાદા સુધી જ અપીલ કરે છે. આખી ફિલ્મ માત્ર એક જ મહાલૂંટ ફરતે ગોળ ગોળ ફર્યા કરે છે.



અક્ષય પોતાની માને ગુંડી કહે છે અને પ્રેમિકાને કમીની. ખલનાયકો તેના માટે દો હંસો કા જોડા છે. વિલનો કન્જોઈન્ડ એટલે કે કમરેથી જોડાયેલા ટિ્વન્સ છે અને તેમાં એક પ્રકારનું નાવીન્ય છે, કોમેડી માટે અહીં ઘણી શકયતાઓ હતી, પણ ફિલ્મમાં આ એલીમેન્ટ વેડફાઈ ગયું છે. ‘સ્લમડોગ મિલ્યનેર’ ફિલ્મ અનિલ કપૂરની પહેલાં શાહરૂખને ઓફર થઈ હતી તે વિગત અને શાહરૂખની પીઠના દુખાવાની ફિલ્મમાં સારી એવી ખિલ્લી ઉડાવવામાં આવી છે. અહીં હોલીવૂડ ડિરેક્ટર મનોજ નાઈટ શ્યામલન બદલાઈને મનોજ ડે રામલન થઈ જાય છે અને ‘જય હો’, ‘ડે હો’ થઈ જાય છે. ફરાહ ખાને ‘ઓમ શાંતિ ઓમ’માં મનોજકુમારની મશ્કરી કરી હતી. આમાં એણે ડેની ડેંગ્ઝપ્પા જેવા સિનિયર એક્ટરને અપમાનિત કરી નાખ્યા છે.



ફિલ્મની પૅસ જોકે સારી છે. આ ફિલ્મ ‘નો પ્રોબ્લેમ’ ટાઈપની ભંકસ કોમેડી કરતાં તો સારી છે. અક્ષયકુમાર આ ફિલ્મમાં પાછો ફૉર્મમાં આવી ગયો છે. કોમેડી અક્ષયનો ગઢ ગણાય. કેટરીનાએ નાચવા ઉપરાંત પોતાને જેવી આવડે એવી ગાંડીઘેલી એક્ટિંગ કરી છે. ફરાહ ઉછળી ઉછળીને મિડીયાને કહ્યાં કરતી હતી કે ‘શીલા કી જવાની’ ગીત માટે કેટરીના ભયંકર મહેનત કરીને બૅલી ડાન્સિંગ શીખી છે. ક્યાં છે બૅલી ડાન્સિંગ? આના કરતાં અનેકગણું ચઢિયાતું બૅલી ડાન્સિંગ તો ટીવીના ટેલેન્ટ શોઝના સ્પર્ધકો ઓડિશન રાઉન્ડ્સમાં કરે છે. અલબત્ત, આ ગીત જમાવટ કરે છે એ તો સ્વીકારવું પડે. ગીતસંગીત અને નાચગાના ફરાહની ફિલ્મોમાં ન જામે તો ક્યાં જામવાનાં? જોકે સલમાન ખાનવાળું ધરાર ઘુસાડેલું આઈટમ સોંગ બીજી જ મિનિટે ભુલાઈ જાય એવું છે.



ફિલ્મનું સરપ્રાઈઝ પૅકેજ તો ઓસ્કરક્રેઝી સુપરસ્ટારની ભુમિકા એણે બિન્દાસપણે ભજવનાર અક્ષય ખન્ના છે. ફરાહ જેવી મજેદાર ઍન્ડ ક્રેડિટ્સ બીજું કોઈ આપી શકતું નથી. અહીં ઓસ્કર ફંકશનમાં પ્રોડ્યુસરોથી માંડીને સ્પોટબોય્ઝ સુધીના સૌ અવોર્ડ્ઝ ઉસરડી જાય છે.



જો તમે અક્ષયના મહાફૅન હો યા તો જીવનમાં કરવા માટે બીજું કોઈ બહેતર કામ ન હોય તો જ આ ફિલ્મ જોજો. બાકી મોટી સ્ક્રીન હોય કે ટીવી સ્ક્રીન, શીલાની જુવાની બન્ને પડદે સરખી જ દેખાવાની છે.
000

મિડ-ડે રિવ્યુઃ ટૂનપુર કા સુપરહીરો

મિડ-ડે તા ૨૫ ડિસેમ્બર ૨૦૧૦માં પ્રકાશિત





સિર્ફ બચ્ચાપાર્ટી કે લિએ



હાફ લાઈવ - હાફ એનિમેશનનો અખતરો અદભુત નથી, પણ પ્રયત્ન સારો છે. બચ્ચાપાર્ટીને આ ફિલ્મ મજા કરાવશે



રેટિંગઃ બે સ્ટાર


આ અર્ધકાર્ટૂન ફિલ્મમાં જ્યાં જુઓ ત્યાં ‘ટૂન’નું  સામ્રાજ્ય છવાયેલું છે. શહેરનું નામ ટૂનપૂર છે, જેમાં ભલાભોળા દેવટૂન્સ વસે છે અને ટૂનાસૂરો કાળો કેર વર્તાવી રહ્યા છે જેમને મારવા માટે ટૂનાસ્ત્રનો પ્રયોગ કરવો પડે છે. અહીંના ભગવાન ટૂનેશ્વર છે અને રબદેવ યમદેવનું કામ કરે છે. કોઈ કાર્ટૂન કેરેક્ટરનું આયુષ્ય પૂરૂં થાય એટલે રબદેવ એને રબ (આરયુબી) કરી નાખે છે એટલે કે ભૂસી નાખે છે. આ બધું બહુ ક્યુટ લાગે છે.



ભારતની આ સૌથી પહેલી લાઈવ -એકશન એનિમેશન ફિલ્મ છે. જો તમારી ઉંમર બાર વર્ષ કરતાં ઓછી હશે તો તમને આ સ્વાગત મીઠું લાગશે. જો તમે આ વયજૂથમાં સ્થાન પામતા નહીં હો તો આ ફિલ્મ તમને અપીલ કરવાની નથી. હોલીવૂડ ‘કિડ્ડી ફિલ્મ્સ ફોર એડલ્ટ્સ’ બનાવવા માટે મશહૂર છે. તેની એનિમેશન ફિલ્મો મોટેરાઓને પણ જલસો કરાવી દે તેવી મજેદાર હોય છે. જો ‘ટૂનપૂર કા સુપરહીરો’નું લક્ષ્ય આબાલવૃદ્ધ સૌને મનોરંજન પૂરું પાડવાનું હોય તો સફળતા ખાસ્સી દૂર રહી ગઈ છે. બાકી બચ્ચાપાર્ટી માટે આ ફિલ્મ મજાની છે.



કોન હૈ અસલી, કૌન હૈ નકલી

અહીં સમાંતરે બે વિશ્વો છે. એક માણસોની દુનિયા અને બીજી કાર્ટૂનોની દુનિયા એટલે કે ટૂનપુર. ટૂનપુરમાં સારાં કાર્ટૂન અને ખરાબ કાર્ટૂન સામસામાં બાખડતાં રહે છે. અજય દેવગણ ‘નોર્મલ’ ફિલ્મી હીરો છે. કાજોલ તેની વાઈફ છે. એમના દીકરાને ખબર છે કે સ્કીન પર દેખાતા અજબગજબના સ્ટંટ વાસ્તવમાં સ્ટંટમેન કરે છે, ડેડી તો ફૅક હીરો છે. જોકે પેલા ભલા કાર્ટૂનોને સચ્ચાઈની જાણ નથી. ટૂનાસૂરોનો મુકાબલો કરવા માટે તેમને બહાદૂર સેનાપતિની જરૂર છે. તેઓ અજય દેવગણને કિડનેપ કરે છે અને પછી શરૂ થાય છે ઢીશુમ ઢીશુમ. છેલ્લે અજય પોતાના દીકરા અને કાર્ટૂનો બન્નેની નજરમાં અસલી હીરો પૂરવાર થાય છે.



પ્રામાણિક પ્રયત્ન



ટૂનપુરના કાર્ટૂન કેરેક્ટર્સં આમ તો બીબાંઢાળ છે. જેમ કે, એક સરદાર બાળક છે જે અંતમાં ‘કુછ કુછ હોતા હૈ’નો ડાયલોગ ફટકારે છેઃ તુસી જા રહે હો? તુસી ના જાઓ. એક જાડી પાડી ગુજરાતણ ‘બિગ બેન’ છે, જે ચોવીસે કલાક હાથમાં વેલણ ઝાલી રાખે છે અને ઢોકળા-પાતરાંની વાતો કર્યાં કરે છે. એક ગપ્પી છે, જે કાયમ રાગડા તાણતો અને શરીરે ઢગલાબંધ ઘરેણાં લટકાવી રાખે છે. (જેના પરથી આ પાત્ર પ્રેરિત છે તે ભપ્પી લહેરી, સાંભળ્યું છે કે, ફિલ્મના મેકરોથી ખફા થઈ ગયા છે.) એક પાંડુ હવાલદાર ટાઈપનો મરાઠી પોલીસ છે, સાઉથ ઈન્ડિયન સાયન્ટિસ્ટ છે, મોટી મોટી આંખો અને કલાત્મક વણાંકોવાળી હિરોઈન છે, હોઠ ચા રાખીને ‘પાઉટ’ કરતી કામુક વેમ્પ મોનિકા છે, કાયમ બકબક કર્યા કરતો બકબકાસુર છે વગેરે. આ કિરદારોની ઉધમપછાડમાં કશું નવું નથી, પણ બચ્ચેલોગને કિલકિલાટ કરી મૂકવા માટે પૂરતું છે.

ફિલ્મમાં ખાસ કરીને ‘અસલી દુનિયા’ની કેટલીય સિકવન્સીસ જમાવટ કરી શકી હોત. જેમ કે, ટૂનપુરની વેબસાઈટ દ્વારા દેવટૂન્સ અને અજયના બાળકોનો કોન્ટેક્ટ થવો, અજયનાં બીવીબચ્ચાં સાથે કાર્ટૂનોનો પહેલીવાર આમનોસામનો વગેરે. ફિલ્મના ઈન્ટરવલ પોઈન્ટ ફિસ્સો છે. ગીતો ઠીક છે. તેનું પ્લેસિંગ બહેતર હોઈ શક્યંુ હોત. એનિમેશન ફિલ્મોમાં સંવાદો સૉલિડ રમૂજી અને ધારદાર પંચવાળા હોવા જોઈએ. અહીં સંવાદલેખન સહેજે પ્રભાવિત કરતું નથી.



ફિલ્મની ક્લાઈમેક્સ સૌથી રોમાંચક છે. તેમાં અજય દેવગણે એક ટિપિકલ વિડીયો ગેમમાં એન્ટર થઈને, પોઈન્ટ્સ કલેક્ટ કરતાં કરતાં એક પછી એક લેવલ વટાવતા જઈને પોતાનાં બાળબચ્ચાંને બચાવવાનાં છે. બાકી ‘કાળા માથાના માનવીઓની દુનિયા’માં જે કંઈ હ્યુમર અજમાવાયું છે તે ધા મોંએ પટકાય છે. કાજોલ વાસ્તુશાસ્ત્રમાં ગાંડાની જેમ માને છે, પણ એની આ ઈરિટેટિંગ લાક્ષાણિકતા અચાનક ગાયબ થઈ જાય છે. કાજોલ આ મામૂલી રોલમાં ભયાનક રીતે વેડફાઈ છે. ખેર, બચ્ચા-ઓડિયન્સને આનાથી કશો ફર્ક પડતો નથી. એમને તો સુપરહીરોમાં રસ પડે અને તે કિરદારમાં અજય દેવગણ ઓકે છે.



કિરીટ ખુરાનાએ ડિરેક્ટ કરેલી ‘ટૂનપુર કા સુપરહીરો’ પરફેક્ટ ટાઈમે રિલીઝ થઈ છે. ક્રિસમસ વેકેશન માણી રહેલાં કચ્ચાંબચ્ચાંને આ ફિલ્મમાં મજા કરાવશે. હાફ લાઈવહાફ એનિમેશનનો આ અખતરો અદભુત નથી, લેકિન કોશિશ અચ્છી હૈ. બાળકો અને તેમનાં મમ્મીપપ્પાઓ બધાં સાગમતે એન્જોય કરી શકે તેવી ઈન્ડિયન એનિમેશન ફિલ્મ ભગવાન જાણે ક્યારે આવશે.

0 0 0

અમદાવાદ એટલે કે...

ચિત્રલેખા અંક તારીખ ?? જાન્યુઆરી ૨૦૧૧ માટે

અમદાવાદ બતાવું ચાલો...


સ્લગઃ વાંચવા જેવું





જહેમતપૂર્વક તૈયાર થયેલા આ પુસ્તકમાં અમદાવાદ શહેરનાં કેટલાંય સ્પંદનો, દષ્ટિકોણો અને ઈતિહાસના લસરકા શબ્દસ્થ થયાં છે. આ પુસ્તક અમદાવાદના ચેતનાતંત્રનો એક્સ-રે પણ છે અને પેઈન્ટિંગ પણ છે.

આગામી ફેબ્રુઆરીમાં અમદાવાદ શહેરનો સ્થાપના દિન આવી રહ્યો છે. અમદાવાદનો છસ્સોમો બર્થડે! આ નિમિત્તે અમદાવાદને એક કાવ્યાત્મક ભેટ એડવાન્સમાં મળી છે ‘અમદાવાદ બતાવું ચાલો’ નામના આ પુસ્તક સ્વરૂપે. કવિ-લેખકોને પોતાના વતન અને કર્મભૂમિ પ્રત્યે કંઈક વિશેષ લગાવ રહેતો હોય છે. નગરકાવ્યો ખૂબ લખાયાં છે, આખી દુનિયામાં સતત લખાતાં રહ્યાં છે. વોલ્ટ વ્હીટમેને ન્યુયોર્ક શહેર વિશે અને વિલિયમ વર્ડ્ઝવર્થે લંડન વિશે એકાઘિક કવિતાઓ લખેલી. અત્યારે વાત અમદાવાદ વિશેનાં કાવ્યોની થઈ રહી છે અને મજા એ વાતની છે કે કોઈ એક જ શહેરને કેન્દ્રમાં રાખીને આખેઆખો કાવ્યસંગ્રહ બહાર પડ્યો હોય તેવો ગુજરાતી સાહિત્યનો આ સંભવતઃ પહેલો પ્રસંગ છે.



અમદાવાદ વિશેનાં ગીતોની વાત નીકળે ત્યારે સૌથી પહેલું કોનું સ્મરણ થાય? રમરમાટ દોડતી રિક્ષામાં મસ્ત બનીને ‘હું અમદાવાદનો રિક્ષાવાળો, નવસો નવ્વાણુ નંબરવાળો, અમદાવાદ બતાવું ચાલો...’ ગીત ગાતા અલ્લડ યુવાન અસરાનીનું! અમદાવાદ વિશેનું આ સૌથી લોકપ્રિય અને અમર ગીત છે. ‘માબાપ’ ફિલ્મ માટે અવિનાશ વ્યાસે રચેલાં આ ગીતની ચહેરા પર સ્મિત ફરકાવી દે તેવી એક કડી જુઓ -

રીચી રોડના અડ્ડા જેવી હોટલ એક વખણાય


જ્યાં ગરમ ફાફડા ગરમ જલેબી નાનામોટાં ખાય...


રાત પડે ત્યારે માણેકચોકની અંદર જયાફત ઊડે


અરે પાણીપુરી ને કુલ્ફી ભજિયાં, શેઠમજૂર સૌ ઝૂડે...



આના જેટલું જ અને લગભગ લોકગીતની કક્ષાએ પહોંચી ગયેલું અને શરીરને થરકારી દેતું ‘એક લાલ દરવાજે તંબુ તાણિયા રે લોલ’ ગીત પણ અવિનાશ વ્યાસે જ રચ્યું છે, ‘સંતુ રંગીલી’ ફિલ્મ માટે. જો આ બે જ કૃતિઓ અમદાવાદનું આવું ઝમકદાર ચિત્ર પેશ કરતું હોય તો કલ્પના કરો કે પ્રસ્તુત સંગ્રહમાં ૯૪ કવિઓની રચનાઓમાં આ શહેરના કેટકેટલા શેડ્ઝ ઝીલાયા હશે! આદિલ મન્સૂરીએ એકલા માણેકચોક વિશે આખી કવિતા લખી છે. માત્ર ભાવજગત નહીં, કાવ્યની રચનારીતિમાં પણ પુષ્કળ વૈવિધ્ય છે. જેમ કે, બ. ક. ઠાકોરે શાર્દૂલવિક્રીડિત છંદમાં કાવ્ય લખ્યું છે તો જયંત જી. ગાંધી ‘કુસુમાયુધે’ સવૈયા છંદમાં અભિવ્યક્તિ કરી છે. મણિલાલ દેસાઈએ ગદ્યકાવ્ય લખ્યું છે, તો હરદ્વાર ગોસ્વામી અને અલ્પ ત્રિવેદીએ મુક્તકો લખ્યાં છે. અહીં હાઈકુઓ પણ છે, રમેશ પટેલે રચેલાં.



ભવાઈવેશો ગુજરાતની આગવી ઓળખ છે. અસાઈત ઠાકર રચિત ૩૬૦ જેટલા ભવાઈવેશોમાંથી જે થોડાક સચવાયા છે એમાંના એકનો નશીલો અંશ જુઓઃ

કાકરિયે મેં કાલા પાની, તાથૈ (૨)
બીચ નગીના વાડી



માલી સીંચે મોગરાં, મતબાલા પીવે તાડી, તાથૈ



તાડી પી મતબાલા હોવે, તાથૈ (૨)
ભર ભર પીને તરીયાં...





ખરેખર, ભવાઈને દારૂબંધી કે તાડીબંધી સાથે શું લાગેવળગે! અમદાવાદ વિશેનાં કાવ્યો હોય અને તેમાં ડાયાસ્પોરા ગુજરાતીઓનો અવાજ ન હોય તેવું કેમ બને. ગીતા ભટ્ટ શું લખે છે?

રસ્તામાં ચીપ ટિકિટ લીધી હતી ને? પહેલાં ઊંધાં પૂગ્યાં


શિકાગોથી કેલિફોર્નિયા ને ત્યાંથી ન્યુયોર્ક વળિયાં


ત્યાંથી ઊડ્યાં યુરોપ ભણી ને મિડલ ઈસ્ટમાં ઘૂમ્યાં


કુવૈત-શાહજાહ-દુબઈ-જોર્ડન કંઈક બખાળા કીધા


કંઈક નવું ને કંઈક પુરાણું એ બધ્ધુંય સાથ લઈને


અમે અમેરિકાથી અમદાવાદ જવા આવી રીતે રખડિયાં.



આ સંગ્રહમાં માત્ર મસ્તી અને રમૂજ છે એવું ન માનશો. અહીં ગુલાબી ચશ્માં પહેરીને અમદાવાદને માત્ર મુગ્ધ દષ્ટિએ નિહાળવાનો કોઈ આશય નથી. આ પુસ્તકમાં નિર્ભાન્તિ છે, પીડા છે અને પાર વગરનો આક્રોશ પણ છે. આ શહેર એટલી વેદના જન્માવી શકે છે કે ચિનુ મોદીએ કહેવું પડે છે

આ શ્હેર



કિયા જનમનું લેતું વેર?



હું એને છોડી શકું નહીં



અને એક ક્ષણ




અહીં મૂંઝારા વગર જીવી શકું નહીં.




‘જબ કૂત્તે પે સસ્સા આયા’વાળા સંદર્ભને રવીન્દ્ર પારેખ આ રીતે ચોટદાર ટિ્વસ્ટ આપે છે -

કૂંતરાંને ભગાડવામાં અહીંના સસલાંઓ

એટલે દૂર નીકળી ગયાં છે કે

કૂતરાં પાછાં આવી ગયાં છે, 

પણ સસલાં પાછાં ફર્યાં નથી.



તો ભાવેશ ભટ્ટ ‘મન’ ધારદાર સવાલ કરે છે -

એક સસલાએ કૂતરા પર મારેલી તરાપની


સજા ભોગવી રહ્યું છે?


૬૦૦ વર્ષથી.



લોહિયાળ સ્ખલનો અનુભવી ચૂકેલાં આ શહેર પર શું કાયમ અશુભનો ઓથાર ઝળુંબતો રહે છે? એ સિવાય અંકિત ત્રિવેદી શા માટે એવું કહે કે

કેમ બધું સરખું ચાલે છે, કઈ તૈયારી રાહ જુએ છે?!


શહેરની ચુપકિદી પાછળ શું મારામારી રાહ જુએ છે!



નિરંજન ભગતે ૧૯૫૧માં લખેલુંઃ

આ ન શ્હેર, માત્ર ધૂમ્રના ધૂંવા


રૂંધાય જ્યાં મનુષ્યનાં રુંવેરુંવાં


ન શ્હેર આ, કુરુપની કથા,


ન શ્હેર આ, વિરાટ કો’ વ્યથા.

પણ ધીરુ પરીખ આ વાત સાથે સહમત નથી. એટલેસ્તો તો તેમણે નિરંજન ભગતની ઉપરોક્ત રચનાને જવાબ આપતું પ્રતિકાવ્ય લખ્યું જેની શરૂઆત જ આ રીતે થાય છેઃ



હું નગર


નરી વિરૂપની કથા?



‘અભિયાન’ સાપ્તાહિક સાથે સંકળાયેલા દિનેશ દેસાઈની જન્મભૂમિ અને કર્મભૂમિ બન્ને અમદાવાદ છે. તેઓ ‘ચિત્રલેખા’ને કહે છે, ‘આ પુસ્તક માટે મેં લાઈબ્રેરીઓમાં જઈને અમદાવાદ વિશે લખાયેલાં શક્ય તેટલાં વધારે કાવ્યો શોધ્યાં. કેટલાક કવિઓને ખાસ આમંત્રણ આપ્યું અને કવિતાઓ લખાવી. બહુ સંતોષકારક રહ્યો આ અનુભવ. હવે હું વડોદરા, સુરત અને રાજકોટ વિશેની કવિતાઓના આ જ પ્રકારના સંગ્રહો પર કામ કરી રહ્યો છું.’



જહેમતપૂર્વક તૈયાર થયેલા આ પુસ્તકમાં અમદાવાદ શહેરનાં કેટલાંય સ્પંદનો, દષ્ટિકોણો અને ઈતિહાસના લસરકા શબ્દસ્થ થયાં છે. આ પુસ્તક અમદાવાદના ચેતનાતંત્રનો એક્સ-રે પણ છે અને પેઈન્ટિંગ પણ છે. કેટલીક જોડકણાં જેવી કાચી રચનાઓ ટાળી શકાઈ હતી તો સંગ્રહ ઓર ખૂબસૂરત બનીને નિખર્યું હોત. હવે પછીના નગરકાવ્ય સંગ્રહોની ઉત્સુકતા રહેશે એ તો નક્કી.

(સંપાદકઃ દિનેશ દેસાઈ - જયશ્રી દેસાઈ



પ્રકાશકઃ ગૂર્જર ગ્રંથરત્ન કાર્યાલય,

રતનપોળ નાકા સામે,


ગાંધી માર્ગ,

અમદાવાદ - ૩૮૦૦૦૧


ફોનઃ (૦૭૯) ૨૭૪૯ ૭૧૯૫


કિંમતઃ રૂ. ૧૨૫/


કુલ પૃષ્ઠ સંખ્યાઃ ૨૦૦)

મિડ-ડે રિવ્યુ ઃ મિર્ચ

મિડ-ડે તા. ૧૮ ડિસેમ્બર ૨૦૧૦માં પ્રકાશિત





સ્ત્રીચરિતર



અહીં આડા સંબંધો અને કામુક દશ્યોની રેલમછેલ છે. આમ છતાં આ કંઈ રેગ્યુલર ટાઈમપાસ મનોરંજક જોણું નથી. આ એક ટિપિકલ મલ્ટિપ્લેક્સ મૂવી છે.



રેટિંગઃ અઢી સ્ટાર



ગળે ફૂલોની માળા, બન્ને હાથ પર ફૂલોના બાજુબંધ, ઝૂંપડાની બારીમાંથી દેખાતા દૈદિપ્યમાન ચંદ્રમાની નીચે ઝળહળી રહેલું સુંદર સરોવર, માત્ર સફેદ સાડી વીંટાળીને ચટાઈ પર સૂતેલી રાઈમા સેન અને એની અર્ધખુલી પીઠ અને શરીરના વણાંકો પર કામુક રીતે ફરતો કેમેરા. ફિલ્મના ઈરોટિક માહોલને સરસ રીતે એસ્ટાબ્લિશ કરી દેવા માટે આટલું પૂરતું છે. બેકગ્રાઉન્ડમાં ગૂંજતા ગીત શબ્દો પરથી તમને સમજાય છે કે ઉન્માદ અનુભવી રહેલી સ્ત્રી તેના પ્રેમીની આતુરતાપૂર્વક પ્રતિક્ષા કરી રહી છે (આ ગીત શશી કપૂરની ફિલ્મ ‘ઉત્સવ’ની યાદ અપાવે છે). પ્રેમી ખાટલાની ઉપર ફેલાઈને પડ્યો છે, ખાટલા નીચે પતિ રાજપાલ યાદવ છૂપાયેલો છે. પ્રેમી સાથે રંગરાગ ખેલતા પહેલા ચાલાક રાઈમા ઉસ્તાદીપૂર્વક કશીક વાર્તા ઉપજાવી કાઢે છે અને તે સાંભળીને રાજપાલ ગદગદ થઈ જાય છેઃ વાહ રે ભગવાન.. મારી પ્રેમાળ પત્નીને મારા લાંબા આયુષ્યની કેટલી પરવા છે! ચારિત્ર્યહીન પત્ની, એની ધૂર્તતા અને બાઘ્ઘા પતિની નાસમજી આ બાબતો ફિલ્મની હવે પછીની કથાઓમાં સતત પુનરાવર્તિત થતું રહેવાનું છે, અલગ અલગ સ્વરૂપોમાં.



વેલકમ ટુ ધ વીમેન્સ વર્લ્ડ! ફિલ્મમેકર વિનય શુક્લાએ અગાઉ ‘ગોડમધર’ ફિલ્મમાં સ્ત્રીની મર્દાના બાજુ અસરકારક રીતે પેશ કરી હતી, તો આ વખતે તેમણે સ્ત્રીની બેવફાઈભરી છળકપટ કરી શકવાની વૃત્તિ પર ફોકસ કર્યું છે. એક ફિલ્મ, ચાર વાર્તાઓ. અહીં અડધો એકસ્ટ્રા સ્ટાર ફિલ્મના રસપ્રદ ફોર્મેટ અને હિંમતવાન ‘નોન-કમર્શિયલ’ અપ્રોચ માટે.





વજાઈના મોનોલોગ્સ

અરુણોદય સિંહ (જેને તમે ‘માહી વે’ સિરિયલ અને ‘આયેશા’ ફિલ્મમાં કદાચ જોયો હશે) એક ફિલ્મ રાઈટર છે, જે ડિરેક્ટર સુશાંત સિંહને લેપટોપ પર જોતાં જોતાં પતિને છેતરતી ચાર સ્ત્રીઓની વાર્તાઓ એક પછી એક સંભળાવતો જાય છે. રાઈમારાજપાલ પછીની બીજી વાર્તા યુવાન રાણી (કોંકણા સેન શર્મા) અને તેને સંતોષ ન આપી શકતા ઘરડા રાજા (પ્રેમ ચોપરા) વિશેની છે. કોંકણા ચતુરાઈથી રાજાની આંખોની સામે પોતાના પ્રેમી સાથે સંભોગ કરે છે. ઈન્ટરવલ પછીની બે વાર્તાઓ શહેરી છે. શ્રેયસ તળપદેની પત્ની રાઈમા સેન પ્રેમી સાથે બિન્દાસ કામક્રીડા કરે છે. રંગેહાથ ઝડપાય છે ત્યારે ‘લે! મારી સાથે બિસ્તરમાં તું નહોતો?’ કહીને લટાના શ્રેયસને ગિલ્ટી ફીલ કરાવે છે. છેલ્લી વાર્તા રંગીન મિજાજ સિંધી બિઝનેસમેન (બોમન ઈરાની) અને ચારિત્ર્યવાન હોવાનો ઢોંગ કરતી તેની પત્ની (અગેન, કોંકણા) વિશેની છે. ચારેયમાં પતિને પોપટ બનાવતી ઉસ્તાદ પત્નીઓ કોમન છે.





આડા-µભા-ત્રાંસા સંબંધો



‘ફિલ્મ વિધિન ફિલ્મ’ ફોર્મેટ નવું નથી. ‘મિર્ચ’ ફિલ્મમેકિંગ વિશેની ફિલ્મ છે પણ નહીં. અહીં ફિલ્મમેકિંગની પ્રક્રિયા એક સ્માર્ટ ડિવાઈસ તરીકે યા તો ચાર ટુકડાઓને જોડતા સાંધા તરીકે વપરાઈ છે. આદર્શવાદી લેખક હીરો અહીં ‘સેક્સ્યુઅલ એન્ડ ઈરોટિક ફિલ્મ્સ’નું ગૂગલસર્ચ કરે છે, ડીવીડી જોતાં જોતાં ‘મુગલ-એ-આઝમ’ના પીંછાદાર રોમાન્સ અને ‘પ્યાસા’ના પ્રકાશમય શેરડા વિશે ડિવોર્સી ફિલ્મએડિટર ગર્લફ્રેન્ડ શહાના ગોસ્વામી સાથે ડિસ્કસ કરે છે. દર્શક એક ધારણા એવી બાંધે કે આ રાઈટર-ગર્લફ્રેન્ડ-ડિરેક્ટરનો ટ્રેક પાંચમી વાર્તા તરીકે ભરશે અને બેવફાઈનો ઓર એક રંગ દેખાશે. પણ એવું બનતું નથી. શહાના ગોસ્વામી લગ્ન પહેલાં પતિને અને ડિવોર્સ પછી બોયફ્રેન્ડને વફાદાર છે. ‘મિર્ચ’નું ફોકલ પોઈન્ટ પેલી ચાર વાર્તાઓ બની રહે છે. ફિલ્મ વેરવિખેર થયા વિના કે અસંતુલિત બન્યા વગર ઠીક ઠીક અસર ઉપજાવી શકે છે.

શું ‘મિર્ચ’ પુરુષના દષ્ટિકોણથી કહેવાયેલી અને સ્ત્રીને હલકી ચિતરતી જાતિવાદી ફિલ્મ છે? જડ ફેમિનિસ્ટોને આવું જરૂર લાગી શકે. અહીં કામાતુર પત્નીની અતિ ચતુરાઈ, ધૂર્તતા અથવા સાદા શબ્દમાં કહીએ તો સ્ત્રીચરિતરને કેન્દ્ર બનાવવામાં આવ્યું છે. એક ફિલ્મમેકર પોતાની ફિલ્મમાં સ્ત્રી, પુરુષ, કુદરત કે બીજા કશાની કોઈ એક જ છટાને ચોક્કસ બહેલાવી શકે. એમાં કશું ખોટું નથી. ‘મિર્ચ’ સ્ત્રીચરિતરને નથી જનરલાઈઝ કરતી કે નથી જસ્ટિફાય કરતી. આ ફિલ્મ કશાં તારણો કાઢતી નથી, કશો ન્યાય તોળતી નથી કે કશો મેસેજ આપતી નથી.



‘મિર્ચ’ અતિ ગંભીર કે ડિપ્રેસિંગ ફિલ્મ બનતી નથી તેનું કારણ તેનું હ્યુમર છે. રમૂજનો માપસરનો ડોઝ ફિલ્મને હળવી રાખે છે. રાઈમા, કોંકણા અને શહાના આ ત્રણેય અભિનેત્રીઓનું પર્ફોર્મન્સ તગડું છે. સપોર્ટંિગ રોલમાં ઈલા અરૂણ પણ અસરકારક છે. બમન ઈરાનીવાળી વાર્તા નબળી કડી પૂરવાર થવાને કારણે ઈન્ટરવલ પછી ફિલ્મ થોડી એકવિધતામાં અટવાઈ ગયેલી લાગે છે. કસાયલા શરીરવાળા નવોદિત અરૂણોદય સિંહ માટે દિલ્હી ઠીક ઠીક દૂર છે (બોલીવૂડનો કયો લેખક આવો બોડીબિલ્ડર છે?). વિનય શુક્લાએ પોતાની ડિરેક્ટર તરીકેની કાબેલિયત ‘ગોડમધર’માં પૂરવાર કરી હતી. ‘મિર્ચ’ જેવી ફિલ્મને હેન્ડલ કરવા માટે એક પ્રકારની પરિપક્વતા જોઈએ, જે વિનય શુક્લાએ દેખાડી છે. ફિલ્મના ટેક્નિકલ પાસાં મજાનાં છે. મોન્ટીનું સંગીત બહેતર હોઈ શક્યું હોત.



‘મિર્ચ’ ટિપિકલ મલ્ટિપ્લેક્સ મૂવી છે. આડા સંબંધોની વાતો હંમેશા રસપ્રદ હોય છે. એમ તો અહીં સેક્સનાં દશ્યોની પણ રેલમછેલ છે. આમ છતાં આ કંઈ રેગ્યુલર ટાઈમપાસ મનોરંજક જોણું નથી. જો તમે સ્ત્રીપુરુષના સંબંધ વિશે કશુંક ‘હટ કે’ જોવા માગતા હો તો ‘મિર્ચ’ ગમી શકશે.



૦ ૦ ૦

મિડડે રિવ્યુઃ ૩૩૨ મુંબઈ ટુ ઈન્ડિયા

મિડ-ડે
તા. ૧૮ ડિસેમ્બર ૨૦૧૦માં પ્રકાશિત




અબ બસ!


કંગાળ સ્ક્રીનપ્લે, બાલિશ સંવાદો અને રેઢિયાળ ડિરેકશન. ઉદ્દેશ સારો હોવા છતાં આ ફિલ્મ સાચુકલી ૩૩૨ નંબરની બસની મુસાફરી જેવી બોરિંગ પૂરવાર થાય છે.

                                                                રેટિંગઃ દોઢ સ્ટાર

---------------------------------------------------------------------------------

મૈં કિસકી હૂં?



ફિલ્મ શરૂ થતાં જ દર્દીલા વિઝયુઅલ્સના બેકગ્રાઉન્ડમાં એક દર્દીલો સ્ત્રીસ્વર લાંબો પ્રલાપ કરે છે અને પછી આવો સવાલ ફેંકે છે. આપણને સમજાય છે કે આ બધું વાસ્તવમાં મુંબઈનગરી ખુદ બોલી રહી છે. એના સવાલનો મતલબ છે, મૈં કિસકી હૂં ઓરિજિનલ મુંબઈકર કી યા નોર્થ ઈન્ડિયા સે આનેવાલોં કી? આપણને સૌથી પહેલાં તો એ જ લાગણી થાય કે પ્લીઝ, અત્યારે મહારાષ્ટ્રીયન અને યુપી-બિહારીઓ વચ્ચેના ટકરાવનો મુદ્દો અત્યારે હાંસિયામાં ધકેલાઈ ગયો છે ત્યારે શા માટે એને પાછો ઊછાળો છો? શું કામ જૂના ઘા ખોતરીને નવેસરથી પીડા ઊભી કરો છો?



ખેર, સિનેમા સામે આ પ્રકારના સેન્ટીમેન્ટ્સ અપ્રસ્તુત છે. સિનેમા મનોરંજન પીરસવા ઉપરાંત જીવાતા જીવનને પડદા પર પ્રતિબિંબિત કરે જ અને તેમાં એની સાર્થકતા પણ છે. આપણે ‘વેનસડે’ અને ‘મુંબઈ મેરી જાન’ જેવી ફિલ્મો જોઈ છે, જેમાં આતંકવાદથી તૂટી ચૂકેલા મુંબઈનું વાસ્તવ અસરકારક રીતે ઝીલાયું હતું. ‘૩૩૨ મુંબઈ ટુ ઈન્ડિયા’ ફિલ્મ પણ વાસ્તવિક ઘટના પર આધારિત છે. ૨૭ ઓક્ટોબર ૨૦૦૮ના રોજ રાહુલ રાજ નામના પચ્ચીસ વર્ષના બિહારી જુવાને અંધેરીથી કૂર્લા જતી ૩૩૨ નંબરની બેસ્ટની ડબલડેકર બસ પકડી હતી. ગનના જોરે તેણે બસને બાનમાં રાખી હતી. ખરેખર તો તે યુપી-બિહારીઓને હૈડ હૈડ કરતા રાજ ઠાકરની હત્યા કરવા માગતો હતો. આખરે પોલીસે તેના પર ચાર ગોળીઓ છોડીને એને ઉડાવી દીધો. આ ઘટનાએ તીવ્ર તરંગો સર્જ્યાં હતાં.



નિઃશંકપણે આ ઘટનાચક્રમાં પુષ્કળ સિનેમેટિક સંભાવના છે. ખાટલે મોટી ખોડ એ છે કે રાઈટર ચિરાગ જૈન અને ડિરેક્ટર મહેશ પાંડે બેમાંથી કોઈના કામમાં આ સંવેદનશીલ વાતને અસરકારક રીતે પડદા પર પેશ કરવાની પક્વતા નથી. પરિણામે ફિલ્મ અતિ લાઉડ, કંઈક અંશે હાસ્યાસ્પદ અને અંધેરીથી કૂર્લા સુધીની ખરેખરી બસની મુસાફરી જેવી બોરિંગ બની ગઈ છે.



બનાવોની બાસુંદી

લેખક-દિગ્દર્શકે અહીં સત્યઘટના ફરતે કલ્પનાનું પેકેજિંગ કર્યું છે. એક તરફ ગનધારી યુવાન બસમાં ધમાલ મચાવી રહ્યો છે, બીજી તરફ બિહારની એક હોસ્ટેલમાં એક ભારાડી લોકલ વિદ્યાર્થી મહારાષ્ટ્રીયન છોકરા પર ખૂન્નસ ઉતારી રહ્યો છે, ત્રીજી તરફ બાલાજી ટેલીફિલ્મ્સમાં સિરિયલો લખતો અને આખી વાતને હળવાશથી લઈ રહેલો મૂળ બિહારી યુવાન ધિક્કારનો ભોગ બને છે, ચોથી તરફ એક મુસ્લિમ રિક્ષાચાલક લેવાદેવા વગર દંડાઈ જાય છે, ચોથી તરફ મુંબઈચી મુલગી અને બિહારી બાબુની લવસ્ટોરી આગળ વધી રહી છે અને પાંચમી બાજુ... ઉફ! ટૂંકમાં, એક સાથે અનેક સ્થળે અનેક બનાવો આકાર લઈ રહ્યા છે અને આખરે...



ન અસરકારક, ન વિચારપ્રેરક



પ્રાંતવાદને ભૂલો, રાષ્ટ્રવાદ જન્માવો. આપણે સૌથી પહેલાં ભારતીય છીએ અને પછી બીજું બધું. ફિલ્મ બનાવનારાઓનો ઉદ્દેશ આ સંદેશને પ્રસરાવવાનો છે, જે શુભ છે. પણ માત્ર સારા ઉદ્દેશથી ગાડું ગબડી જતું હોત તો જોઈએ જ શું. કંગાળ સ્ક્રીનપ્લે, અતિ કંગાળ સંવાદો અને કલ્પનાશીલતાનો સંપૂર્ણ અભાવ ધરાવતું રેઢિયાળ ડિરેકશનને કારણે પડદા પર આકાર લેતા બનાવો અસરહીન અને અતિશયોક્તિસભર લાગ્યા કરે છે. ફિલ્મ પૂરી થયા પછી સ્ક્રીન પર ડિરેક્ટરની ઓળખ ચાંપલી રીતે અપાય છે અ ‘થોટ’ બાય મહેશ પાંડે. પોતે ડિરેક્ટર તરીકેની જવાબદારી બરાબર ઉઠાવી નથી એનું ભાન થઈ ગયું હોવાથી મહેશ પાંડેએ પોતાના ભાગનો જશ માત્ર ‘થોટ’ એટલે કે આઈડિયા પૂરતી સીમિત રાખ્યો હશે? સ્ક્રોલ થતાં એન્ડ ક્રેડિટ્સમાં તો હદ થાય છે. બધાના નામ પછી કૌંસમાં ‘ઈન્ડિયન’ શબ્દ લખાયો છે. ઉદાહરણ તરીકે, કોસ્ચ્યુમ ડિઝાઈનર મણિબેન ચમનભાઈ પટેલ (ઈન્ડિયન), એકશન ડિરેક્ટર છગનભાઈ મગનભાઈ મહેતા (ઈન્ડિયન), સંગીત કનુભાઈ મનુભાઈ શાહ (ઈન્ડિયન). અરે?

સેન્સર બોર્ડના આદેશથી આખી ફિલ્મમાંથી ‘ભૈયા’ અને ‘મરાઠી’ જેવા કેટલાય શબ્દો સાયલન્ટ કરી દેવામાં આવ્યા છે. આથી ફિલ્મમાં એટલી બધી વાર ઓડિયો ગાયબ થઈ જાય છે કે વાત ન પૂછો. લગભગ બધાં પાત્રો કાર્ડબોર્ડર્ કટઆઉટ જેવાં સપાટ છે અને તેઓ અતિ ખરાબ એકસન્ટ એટલે કે લઢણમાં સંવાદો ફટકારે છે. લાઉડ એક્ટિંગ કરવાની તો જાણે રીતસર સ્પર્ધા ચાલી છે. આધેડ વયનું પ્રેમીપ્રેમિકાનું જોડકું, પોતાની રીક્ષાને ‘મેરા બચ્ચા, મેરા બચ્ચા’ કરતો બચીઓ ભરતો અલી અસગર, ફેન્સી ડ્રેસ કોમ્પિટીશનમાં ભાગ લીધેલા સ્પર્ધક જેવો લાગતો ચીકનો પોલીસ ઓફિસર અને બીજા કેટલાંય એક્ટરો એકબીજાના માથાં ભાંગે એવી ઓવરએક્ટિંગ કરે છે. ડિરેક્ટર મહેશ પાંડે ખુદ બાલાજી ટેલીફિલ્મ્સના રાઈટર રહી ચુક્યા હોવાથી આ ફિલ્મમાં એમણે એકતા કપૂરની મસ્ત આરતી ઉતારી છે. ટીવી રાઈટરનો પેલો અર્થહીન બેડરૂમ સીન શું કામ ધરાર ઘુસાડવામાં આવ્યો છે તે કેમે કરીને સમજાતું નથી.



લગભગ બસવાળી ઘટનાના ૨૮ દિવસ પછી, તેની સાથે કોઈ સંધાન ન ધરાવતી તાજઓબેરોયનરીમન હાઉસ પર ટેરરિસ્ટ અટેકવાળી દુર્ઘટના બની હતી. આ વાતને પણ ફિલ્મમાં છેલ્લે છેલ્લે છાંટી દેવાઈ છે. ફિલ્મ નથી દર્શકના દિલમાં કોઈ સ્પંદનો પેદા કરી શકતી કે નથી વિચાર કરવા પ્રેરતી. બિચારા પ્રેક્ષકો પિક્ચર પૂરી થવાની રાહ જોતાં જોતાં બગાસાં ખાતાં રહે છે. આ શંભુમેળામાં તોય બે એક્ટરો થોડુંઘણું ધ્યાન ખેંચે છે એક તો હોસ્ટેલનો ભારાડી વિદ્યાર્થી અને બીજો ટીવી સિરિયલ-રાઈટર.



થોડા સમય પહેલાં ગોવિંદાની ‘ચલ ચલા ચલ’ નામની ભયાનક ખરાબ ફિલ્મ આવી હતી, જેના કેન્દ્રમાં એક બસ હતી. તેના પછી બસને ખૂબ મહત્ત્વ મળ્યુ હોય તેવી આ બીજી ફિલ્મ આવી. લાગે છે, બોલીવૂડના નસીબમાં સારી બસ-મૂવી છે જ નહીં. ફિલ્મ દેખીતી રીતે જ નોર્થ-ઈન્ડિયન ઝોક ધરાવે છે, પણ તોય રાજ ઠાકરે કે એની ભારાડી સેનાએ ઊંચાનીચા થવાની જરૂર નથી. સારી એવી ફ્રી પબ્લિસિટી મળી હોવા છતાં આ ફિલ્મ જોવા આમેય કોઈ જવાનું નથી.



૦૦૦